• ความตกลงการค้าเสรีที่มีผลใช้บังคับแล้ว มี 14 ฉบับ กับประเทศคู่ค้า 18 ประเทศ แบ่งเป็น

        - ความตกลงการค้าเสรีในระดับทวิภาคี 6 ฉบับ ได้แก่

          (1) ความตกลงการค้าเสรีไทย-ออสเตรเลีย (TAFTA)

          (2) ความตกลงความเป็นหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจที่ใกล้ชิดยิ่งขึ้นไทย-นิวซีแลนด์ (TNZCEP)

          (3) ความตกลงความเป็นหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจระหว่างไทย-ญี่ปุ่น (JTEPA)

          (4) ความตกลงการค้าเสรีไทย-อินเดีย (TIFTA)

          (5) ความตกลงว่าด้วยการเป็นหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจที่ใกล้ชิดยิ่งขึ้นระหว่างไทย-เปรู  (TPFTA)

          (6) ความตกลงการค้าเสรีไทย–ชิลี  (TCFTA)

        - ความตกลงการค้าเสรีระดับภูมิภาค ซึ่งไทยดำเนินการในฐานะที่เป็นสมาชิกของกลุ่มอาเซียน 8 ฉบับ ได้แก่

          (1) อาเซียน/ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (ASEAN/AEC : ประกอบด้วยความตกลงที่สำคัญ อาทิ ความตกลงการค้าสินค้าอาเซียน ความตกลงการค้าบริการอาเซียน และความตกลงการลงทุนอาเซียน)

          (2) ความตกลงว่าด้วยความร่วมมือทางเศรษฐกิจอาเซียน-จีน (ACFTA)

          (3) ความตกลงหุ้นส่วนเศรษฐกิจอาเซียน-ญี่ปุ่น (AJCEP)

          (4) ความตกลงว่าด้วยความร่วมมือทางเศรษฐกิจอาเซียน-เกาหลีใต้ (AKFTA)

          (5) ความตกลงการค้าเสรีอาเซียน-ออสเตรเลีย-นิวซีแลนด์ (AANZFTA)

          (6) ความตกลงการค้าเสรีอาเซียน-อินเดีย (AIFTA)

          (7) ความตกลงการค้าเสรีอาเซียน-ฮ่องกง (AHKFTA)

          (8) ความตกลงหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจระดับภูมิภาค (RCEP)

• ความตกลงการค้าเสรีที่อยู่ระหว่างเจรจา

        - ความตกลงการค้าเสรีใหม่ 7 ฉบับ ได้แก่

           (1) ความตกลงการค้าเสรีไทย-สหภาพยุโรป (EU)

           (2) ความตกลงการค้าเสรีไทย-สมาคมการค้าเสรีแห่งยุโรป (EFTA)

           (3) ความตกลงหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจ (CEPA) ระหว่างไทย- สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์  (UAE)

           (4) ความตกลงการค้าเสรีอาเซียน-แคนาดา (ACAFTA)

           (5) ความตกลงการค้าเสรีไทย-ศรีลังกา (SLTFTA)

           (6) ความตกลงการค้าเสรีไทย-ปากีสถาน (THTRFTA)

           (7) ความตกลงการค้าเสรีไทย-ตุรกี (THTRFTA)

        - การยกระดับ FTA ที่มีอยู่แล้ว 5 ฉบับ เพื่อเปิดเสรีเพิ่มเติมในรายการสินค้าที่ยังไม่ได้เปิดตลาดและยกระดับความตกลงให้ทันสมัย สอดรับกับสภาพแวดล้อมและรูปแบบทางการค้าในปัจจุบัน ได้แก่

           (1) ความตกลงการคาสินคาของอาเซียน (ATIGA)

           (2) ความตกลงว่าด้วยความร่วมมือทางเศรษฐกิจอาเซียน-จีน (ACFTA)

           (3) ความตกลงการค้าเสรีอาเซียน-อินเดีย (AIFTA)

           (4) ความตกลงว่าด้วยความร่วมมือทางเศรษฐกิจอาเซียน-เกาหลีใต้ (AKFTA)

           (5) ความตกลงการค้าเสรีอาเซียน-ออสเตรเลีย-นิวซีแลนด์ (AANZFTA)

• ความตกลงการค้าเสรีที่มีแผนจะดำเนินการในอนาคต โดยอยู่ระหว่างการศึกษาประโยชน์ ผลกระทบ และรับฟังความคิดเห็นจากทุกภาคส่วน ในการเจรจากับประเทศคู่ค้าสำคัญอื่นๆ อาทิ อิสราเอล ภูฏาน กลุ่มพันธมิตรแปซิฟิก (Pacific Alliance) ตลาดร่วมอเมริกาใต้ตอนล่าง (MERCOSUR) กลุ่มประเทศคณะมนตรีความร่วมมือรัฐอ่าวอาหรับ (GCC) สหภาพศุลกากรแห่งแอฟริกาใต้ (SACU) กลุ่มประชาคมแอฟริกาตะวันออก (EAC)

------------------------------------------

กรมเจรจาการค้าระหว่างประเทศ

ศูนย์สารสนเทศการเจรจาการค้าระหว่างประเทศ

กันยายน 2566

หมายถึง การรวมกลุ่มเศรษฐกิจโดยมีเป้าหมายเพื่อลดภาษีศุลกากรระหว่างกันภายในกลุ่มลง ให้เหลือน้อยที่สุด หรือเป็น 0 % และใช้อัตราภาษีปกติที่สูงกว่ากับประเทศนอกกลุ่ม การทำเขตการค้าเสรีในอดีตมุ่งในด้านการเปิดเสรีด้านสินค้า (goods) โดยการลดภาษีและอุปสรรคที่ไม่ใช่ภาษีเป็นหลัก แต่เขตการค้าเสรีในระยะหลังๆ นั้น รวมไปถึงการเปิดเสรีด้านบริการ (services) และการลงทุนด้วย นอกจากนี้การทำความตกลงฯ กับประเทศที่พัฒนาแล้ว เช่น สหภาพยุโรป หรือ สหรัฐฯ ประเทศมหาอำนาจทางเศรษฐกิจเหล่านี้จะผนวกเงื่อนไขทางสังคมและการรักษาสภาวะแวดล้อมเช่นการคุ้มครองสิทธิประโยชน์ของผู้ใช้แรงงาน และการควบคุมมลภาวะเข้าไว้ในข้อตกลงด้วย

เขตการค้าเสรีที่ไทยมีภาระผูกพันในปัจจุบัน

คือ AFTA (AEC) อาเซียน-จีน อาเซียน-ญี่ปุ่น อาเซียน-เกาหลีใต้ อาเซียน-ออสเตรเลีย-นิวซีแลนด์ อาเซียน-อินเดีย อาเซียน-ฮ่องกง ไทย-ออสเตรเลีย ไทย-นิวซีแลนด์ ไทย-ญี่ปุ่น ไทย-เปรู ไทย-ชิลี ไทย-อินเดีย และ RCEP

สาเหตุที่ประเทศต่างๆ ให้ความสนใจจัดทำเขตการค้าเสรี

     1) การเปิดเจรจาการค้ารอบใหม่ของ WTO ล่าช้า ประเทศต่างๆ จึงได้หันมาพิจารณาจัดทำเขตการค้าเสรีมากขึ้น เพื่อให้มีผลคืบหน้าในการเปิดเสรีทางเศรษฐกิจการค้าระหว่างกันอย่างเป็น รูปธรรมมากกว่าและรวดเร็วกว่าการเปิดเสรีในกรอบ WTO

     2) การที่ประเทศจีน ซึ่งมีประชากรจำนวนมหาศาล มีตลาดภายในที่มีขนาดใหญ่และมีแรงงานราคาถูก มีศักยภาพในการผลิต การบริโภค และการส่งออกสูง ได้ เข้าเป็นสมาชิกของ WTO ทำให้ได้รับสิทธิเท่าเทียมกับประเทศสมาชิกอื่นๆ โดยสินค้าและบริการของจีน (ซึ่งมีข้อได้เปรียบทางต้นทุน) จะได้รับ สิทธิโดยไม่ต้องเสียภาษีนำเข้า หรือเสียภาษีในอัตราที่ต่ำ รวมทั้งประเทศสมาชิกต่างๆ จะมีการลดอุปสรรคทางการค้าที่ไม่ใช่ภาษีให้เหลือน้อยที่สุด ส่งผลให้สินค้าและบริการของประเทศสมาชิกสามารถเข้าสู่ตลาดได้อย่างสะดวกและรวดเร็ว

ด้วยเหตุนี้ ประเทศต่างๆ ทั้งที่เป็นประเทศพัฒนาแล้ว และประเทศกำลังพัฒนา จึงต้องปรับนโยบายและกลยุทธ์ทางเศรษฐกิจ เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันและอำนาจต่อรองทางการค้าของตนเพื่อรองรับผลกระทบจากการก้าวเข้ามาของจีนซึ่งเป็นมหาอำนาจทางเศรษฐกิจใหม่ในตลาดโลก

     3) การทำเขตการค้าเสรีเป็นการให้แต้มต่อ หรือให้สิทธิพิเศษทางการค้าและการลงทุนแก่ประเทศที่เข้าร่วมโดยไม่ขัดกับ WTO (หากปฏิบัติตามเงื่อนไข) ซึ่งจะทำให้มีการขยายการค้าและการลงทุน ระหว่างประเทศที่ร่วมทำเขตการค้าเสรี และในทางกลับกัน ก็เท่ากับส่งผลกระทบต่อประเทศที่อยู่นอกกลุ่มที่จะค้าและลงทุนกับประเทศที่ อยู่ในกลุ่มเขตการค้าเสรีได้น้อยลง จึงเป็นแรงกระตุ้นให้หันมาพิจารณาจัดทำเขตการค้าเสรีกับประเทศอื่นด้วยเช่น กัน

     4) หลายประเทศได้ใช้การจัดทำเขตการค้าเสรีเป็นยุทธวิธีในการสร้างพันธมิตรด้าน เศรษฐกิจและการเมือง รวมทั้งเป็นการสร้างฐานในการขยายการค้าและการลงทุนกับประเทศหรือกลุ่มประเทศ ในภูมิภาคอื่นๆ ที่อยู่ห่างไกลด้วย

     5) ประเทศที่มีพื้นที่ขนาดเล็กแต่มีระบบเศรษฐกิจที่เปิดเสรีเต็มที่อยู่แล้ว เช่น สิงคโปร์ และชิลี ได้ใช้ยุทธวิธีนี้อย่างแข็งขัน เนื่องจากมีระดับการเปิดเสรีสูง จึงมีโอกาสที่จะได้ประโยชน์จากการเปิดตลาดของประเทศที่ร่วมทำเขตการค้าเสรี ได้มาก เช่น สิงคโปร์ทำเขตการค้าเสรีกับญี่ปุ่น เป็นต้น

หลักการในการจัดทำเขตการค้าเสรีของประเทศไทย มีดังนี้

     1) การจัดทำความตกลงเขตการค้าเสรี ควรทำในกรอบกว้าง (Comprehensive) ครอบคลุมการเปิดเสรีทั้งการค้าสินค้าและบริการ และการลงทุน รวมทั้งการขยายความร่วมมือทางเศรษฐกิจอื่นๆ อย่างไรก็ตามควรมีความยืดหยุ่น (Flexibility) ให้สอดคล้องกับระดับการพัฒนาของประเทศคู่เจรจาเพื่อให้ได้รับผลประโยชน์ทั้งสองฝ่าย

     2) การจัดทำความตกลงเขตการค้าเสรีควรให้สอดคล้องกับกฎของ WTO ซึ่งมีเงื่อนไขให้การเปิดเสรีครอบคลุมการค้าสินค้า/บริการอย่างมากพอ (Substantial) สร้างความโปร่งใส และเปิดให้สมาชิกอื่นตรวจสอบความตกลง

     3) การจัดทำความตกลงเขตการค้าเสรี ควรยึดหลักการแลกเปลี่ยนผลประโยชน์ (Reciprocate) และเกื้อกูลซึ่งกันและกัน โดยคำนึงถึงสถานะของไทยที่เป็นประเทศกำลังพัฒนาในกรณีที่คู่เจรจาเป็นประเทศที่พัฒนาแล้ว ไทยควรเรียกร้องความยืดหยุ่นเพื่อให้มีเวลาในการปรับตัวนานกว่า หรือทำข้อผูกพันในระดับต่ำกว่า

     4) การจัดทำความตกลงเขตการค้าเสรี ควรให้ครอบคลุมเรื่องมาตรการสุขอนามัย และมาตรการที่ไม่ใช่ภาษีอื่นๆ (NTM) ด้วย

     5) ความตกลงเขตการค้าเสรี ควรมีมาตรการต่างๆ เพื่อเป็นกลไกในการป้องกันผลกระทบต่ออุตสาหกรรมภายในและหลีกเลี่ยงการปฏิบัติตามพันธกรณี เช่น มาตรการ AD, CVD การใช้มาตรการคุ้มกัน (Safeguards) การใช้มาตรการที่ไม่ใช่ภาษีศุลกากร ซึ่งทำให้การดำเนินการตามพันธกรณีไม่มีผลในการเปิดตลาด รวมทั้งกำหนดกลไกการยุติปัญหาหรือข้อพิพาทอย่างเป็นธรรม

     6) ในการจัดทำเขตการค้าเสรีควรให้มีผลในทางปฏิบัติโดยเร็ว ทั้งนี้ อาจมีการเจรจา ตกลงในเรื่องที่จะเป็นการเก็บเกี่ยวผลประโยชน์ระหว่างกันก่อน (Early Harvest)