1. สถานะการเจรจาเปิดตลาดสินค้าอุตสาหกรรมภายใต้กรอบ WTO

การเจรจาเปิดตลาดสินค้าอุตสาหกรรมภายใต้กรอบ WTO หรือ Non-Agriculture Market Access (NAMA) มีการเจรจา 3 หัวข้อสําคัญ ได้แก่

1.1 การลดภาษีสินค้าอุตสาหกรรม สมาชิก WTO ตกลงกันได้ว่าจะลดภาษีสินค้าอุตสาหกรรมด้วย สูตรสวิส ซึ่งเป็นสูตรการลดภาษีที่จะทําให้สินค้าที่มีอัตราภาษีสูงมีการลดภาษีลงในอัตราที่มากกว่าสินค้าที่มี อัตราภาษีต่ำ โดยในการลดภาษีด้วยสูตรนี้จะต้องมีการกําหนดค่าสัมประสิทธิ์การลดภาษีซึ่งค่าสัมประสิทธิ์ จะเป็นตัวกําหนดเพดานภาษีหลังจากเข้าสูตร กล่าวคือ อัตราภาษีหลังจากเข้าสูตรจะต่ำกว่าค่าสัมประสิทธิ์เสมอ ทั้งนี้ประเทศพัฒนาแล้วได้ตกลงที่จะใช้ค่าสัมประสิทธิ์ 8 (อัตราภาษีหลังเข้าสูตรจะต่ำกว่าร้อยละ 8 เสมอ) โดยไม่มีความยืดหยุ่นใด ๆ ในการลดภาษีเลย ในขณะที่ประเทศกําลังพัฒนา มีทางเลือกในการใช้ค่า สัมประสิทธิ์ 3 ทาง ได้แก่ 20 22 และ 25 โดยหากเลือกค่าสัมประสิทธิ์ 20 และ 22 จะสามารถใช้ความ ยืดหยุ่นในการลดภาษีได้กับสินค้าอ่อนไหวจํานวนหนึ่งลดหลั่นกันไปตามค่าสัมประสิทธิ์ที่เลือก (หากเลือกค่า สัมประสิทธิ์ 20 จะสามารถใช้ความยืดหยุ่นในการลดภาษีได้กับสินค้าจํานวนมากกว่าการเลือกค่าสัมประสิทธิ์ 22 เพราะถือว่าต้องลดภาษีมากกว่า) และหากเลือกค่าสัมประสิทธิ์ 25 ก็จะไม่สามารถใช้ความยืดหยุ่นในการ ลดภาษีได้เลย

อย่างไรก็ดีการเจรจาในเรื่องนี้ยังมีปัญหาในบางประเด็น ได้แก่

• เรื่องความยืดหยุ่นเฉพาะรายประเทศ (Country-specific Flexibilities) ซึ่งเป็นข้อ เรียกร้องของแอฟริกาใต้ อาร์เจนตินา และเวเนซูเอลา ซึ่งเป็นประเทศที่มีการรวมกลุ่มในลักษณะของ Customs Union จึงเกรงว่าการลดภาษีตาม Core Modalities ของสมาชิกในกลุ่มซึ่งมีสิทธิในการเลือกใช้ ความยืดหยุ่นในการลดภาษีได้ต่างกันจะส่งผลกระทบต่อ Common External Tariffs ของ Customs Union ซึ่งประเด็นนี้เป็นประเด็นที่คั่งค้างมาตั้งแต่ปี๒๕๕๑
• เรื่องการแก้ไขปัญหาเรื่องการสูญเสียความได้เปรียบทางสิทธิพิเศษทางภาษี (Preference Erosion) ที่จะมีการชะลอระยะเวลาการลดภาษีออกไป ทําให้สมาชิก LDCs บางประเทศ เช่น ศรีลังกา และ บังคลาเทศ ได้รับผลกระทบจากการลดภาษีที่ช้าลงของสินค้าในกลุ่ม Preference Erosion บาง รายการ เช่น สิ่งทอ

1.2 การเจรจาเปิดตลาดรายสาขา นอกจากการลดภาษีตามสูตรสวิสที่กล่าวมาข้างต้น สมาชิก WTO ยังได้ตกลงที่จะเจรจาลดภาษีรายสาขา โดยมุ่งเน้นให้มีการยกเลิก/ลดภาษีลงให้มากกว่าที่ลดด้วยสูตรสวิสในกลุ่มสินค้าในแต่ละรายสาขาที่มีการเสนอให้ลดภาษี โดยการเข้าร่วมลดภาษีจะเป็นไปตามความสมัครใจ ทั้งนี้ในปัจจุบันมีสาขาที่อยู่ในการเจรจาทั้งสิ้น 13 สาขา ได้แก่ ยานยนต์ จักรยานและชิ้นส่วน เคมีภัณฑ์ เครื่องใช้ไฟฟ้า ประมง ผลิตภัณฑ์จากป่าไม้ อัญมณีและเครื่องประดับ เครื่องมือขนาดเล็ก อุปกรณ์ทางการแพทย์ เครื่องจักรอุตสาหกรรม วัตถุดิบ อุปกรณ์การกีฬา และของเล่น โดยไทยได้เข้าร่วมเจรจาเพื่อลดภาษีในสาขาอัญมณีและเครื่องประดับ (ไทยเป็นผู้เสนอเอง) จักรยานและชิ้นส่วน เครื่องใช้ไฟฟ้า ประมง ผลิตภัณฑ์จากป่าไม้ ทั้งนี้ประเทศที่เข้าร่วมการลดภาษีรายสาขาจะต้องลดภาษี ให้กับประเทศที่ไม่ได้เข้าร่วมด้วย

ที่ผ่านมา การเจรจาเปิดตลาดรายสาขาประสบปัญหามีผู้เข้าร่วมเจรจาเพื่อเปิดตลาดไม่มากพอ กล่าวคือประเทศกําลังพัฒนาที่เป็นผู้ค้าขนาดใหญ่ เช่น จีน และอินเดีย มีนโยบายยังไม่ต้องการเข้าร่วมการเปิด ตลาดรายสาขา ในขณะที่ประเทศพัฒนาแล้วโดยเฉพาะอย่างยิ่งสหรัฐฯ และสหภาพยุโรป ต้องการให้ประเทศทั้งสองเข้ามามีส่วนร่วมในการเปิดตลาดรายสาขาด้วย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในสาขาเคมีภัณฑ์และเครื่องจักรอุตสาหกรรมที่สหรัฐฯ และสหภาพยุโรปผลักดัน

1.3 การลด/ยกเลิกการใช้มาตรการที่เป็นอุปสรรคทางการค้าที่มิใช่ภาษี ที่ผ่านมา สมาชิก WTO ได้ยื่นข้อเสนอในเรื่อง NTBs ซึ่งมีทั้งลักษณะที่เป็นข้อเสนอที่เกี่ยวข้องกับมาตรการสําหรับสินค้าเฉพาะกลุ่ม (เช่น เคมีภัณฑ์ เครื่องใช้ไฟฟ้า สิ่งทอ ไฟแช๊ค สินค้า Remanufacture) และที่เป็นมาตรการทั่วไปใช้กับ สินค้าทุกรายการ (เช่น การระบุองค์กรกําหนดมาตรฐานระหว่างประเทศในความตกลง TBT การจัดทําข้อบท เรื่องกระบวนการแก้ไขปัญหา NTB หรือ Horizontal Mechanism การจัดทําข้อบทเรื่องความโปร่งใสใน การใช้มาตรการ การเก็บภาษีส่งออก มาตรการจํากัดการส่งออก) โดยประเด็นที่มีความขัดแย้งในการเจรจามากที่สุด ได้แก่ เรื่องการระบุองค์กรกําหนดมาตรฐานระหว่างประเทศในความตกลง TBT (มีผลต่อการกําหนดมาตรฐานระหว่างประเทศที่ใช้แตกต่างกันระหว่างมาตรฐานของสหรัฐฯ และของสหภาพยุโรป) และการกําหนดมาตรฐานที่เกี่ยวข้องกับสินค้า Remanufacture (ประเทศพัฒนาแล้วต้องการให้มีการกําหนดมาตรฐานระหว่างประเทศในสินค้าดังกล่าว แต่ประเทศกําลังพัฒนายังไม่ต้องการให้มีข้อผูกพันในเรื่องดังกล่าว เพราะจะกระทบกับ ความเป็นอิสระทางนโยบายในการกําหนดมาตรฐานสินค้า Remanufacture)

2. ปัญหาการเจรจา NAMA ที่ส่งผลกระทบอย่างสําคัญต่อการเจรจารอบโดฮา

สาเหตุสําคัญประการหนึ่งที่การเจรจารอบโดฮายังไม่สามารถสรุปผลได้คือการที่ประเทศพัฒนาแล้ว เช่น สหรัฐฯ และสหภาพยุโรป ยังไม่พอใจกับการลดภาษีตามสูตรสวิสของประเทศกําลังพัฒนา โดยเฉพาะอย่างยิ่งจีนและอินเดีย และพยายามผลักดันให้ประเทศเหล่านี้เข้าร่วมลดภาษีรายสาขาในสาขาที่เป็นผลประโยชน์ด้านการส่งออกของตน เช่น เคมีภัณฑ์เครื่องจักรอุตสาหกรรม ซึ่งมักเป็นสาขาที่ประเทศกําลังพัฒนามีความอ่อนไหว

3. สถานะล่าสุด

การเจรจา NAMA ได้หยุดชะงักไปและไม่มีการหารือต่อ เนื่องจากประเทศสมาชิกมีท่าทีต่างกันต่อการเจรจา อีกทั้ง สมาชิกหลายประเทศมีความเห็นว่าควรให้ความสำคัญสูงสุดกับประเด็นเร่งด่วนอื่น เช่น การปฏิรูป WTO การแก้ปัญหาสถานการณ์โรคระบาด COVID-19 การเจรจาสินค้าเกษตร ซึ่งเป็นประเด็นที่ต้องเจรจาต่อ (Built-in agenda) จากการเจรจารอบอุรกวัย

---------------------------------------------

ส่วนสินค้าอุตสาหกรรม

สำนักการค้าสินค้า

กรกฎาคม 2565

ความตกลงว่าด้วยการอุดหนุนประมง คือ การจัดทำกฎระเบียบเพื่อห้ามและควบคุมการอุดหนุนที่ภาครัฐของแต่ละประเทศให้แก่ภาคประมงซึ่งเป็นอันตรายต่อทรัพยากรสัตว์น้ำ เพื่อรักษาความยั่งยืนของสัตว์น้ำทางทะเล

ความเป็นมา

องค์การการค้าโลก (WTO) ได้ตระหนักถึงความเสื่อมโทรมของทรัพยากรสัตว์น้ำโลก และเห็นว่า การอุดหนุนจากภาครัฐของแต่ละประเทศที่ให้แก่ภาคประมงเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่ทำให้เกิดการจับสัตว์น้ำมากเกินจนทรัพยากรสัตว์น้ำร่อยหรอ ดังนั้น ที่ประชุมรัฐมนตรีองค์การการค้าโลกสมัยสามัญครั้งที่ 4 (MC4) ณ กรุงโดฮา รัฐกาตาร์ ซึ่งจัดขึ้นในปี 2544 จึงมีปฏิญญา (Declaration) ให้สมาชิก WTO ปรับปรุงกฎระเบียบเกี่ยวกับการอุดหนุนประมง ซึ่งกลายมาเป็นการเจรจาจัดทำความตกลงว่าด้วยการอุดหนุนประมงในเวลาต่อมา อย่างไรก็ดี การเจรจาได้หยุดชะงักไปในช่วงปี 2555 – 2558 เนื่องจากท่าทีของสมาชิก WTO ที่แตกต่างกัน สืบเนื่องมาจากระดับการพัฒนาและเศรษฐกิจที่หลากหลาย โดยสมาชิก WTO ได้กลับมาเริ่มเจรจาอีกครั้งเมื่อสหประชาชาติ (United Nations) ได้จัดทำเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals: SDGs) ขึ้นในปี 2558 และ WTO ได้นำ SDG ข้อที่ 14.6 ที่ระบุเกี่ยวกับการห้ามและกำจัดการอุดหนุนประมงที่เป็นอันตรายต่อทรัพยากรสัตว์น้ำมาเป็นเป้าหมายในการเจรจา

สถานะล่าสุด

• สมาชิก WTO สามารถสรุปผลการเจรจาความตกลงว่าด้วยการอุดหนุนประมงได้แล้วในช่วงการประชุมรัฐมนตรีองค์การการค้าโลกสมัยสามัญครั้งที่ 12 (MC12) ซึ่งจัดขึ้นระหว่างวันที่ 12 – 17 มิถุนายน 2565 ณ สำนักงานใหญ่ของ WTO นครเจนีวา สมาพันธรัฐสวิส
• ปัจจุบันสมาชิก WTO อยู่ระหว่างดำเนินกระบวนการในประเทศเพื่อให้สัตยาบันความตกลงฯ ทั้งนี้ WTO กำหนดว่า ความตกลงฯ จะมีผลบังคับใช้เมื่อสมาชิก WTO จำนวน 2 ใน 3 ของจำนวนสมาชิกทั้งหมด (ประมาณ 110 ราย) ได้ให้สัตยาบันพิธีสารแก้ไขความตกลงมาร์ราเกชจัดตั้งองค์การการค้าโลก เพื่อผนวกความตกลงว่าด้วยการอุดหนุนประมง เข้าเป็นส่วนหนึ่งของความตกลงเพื่อจัดตั้งองค์การการค้าโลก (ปัจจุบันยังไม่มีสมาชิก WTO ใดให้สัตยาบันดังกล่าว)

สาระสำคัญของความตกลงว่าด้วยการอุดหนุนประมง

ความตกลงฯ มีสาระสำคัญ ดังนี้

• ห้ามสมาชิกให้การอุดหนุนแก่เรือประมงหรือผู้ประกอบการประมงหลังจากถูกตัดสินว่ามีการทำประมงที่ผิดกฎหมาย ขาดการรายงาน และไร้การควบคุม (IUU Fishing)
• ห้ามสมาชิกให้การอุดหนุนที่เกี่ยวข้องกับการทำประมงในกลุ่มสัตว์น้ำที่ถูกจับมากเกินควร (Overfished Stocks) ยกเว้นในกรณีที่สมาชิกมีการอุดหนุนเพื่อฟื้นฟูทรัพยากรสัตว์น้ำ หรือมีการดำเนินมาตรการอื่นเพื่อฟื้นฟูทรัพยากรสัตว์น้ำให้อยู่ในระดับที่ยั่งยืน ก็จะสามารถให้การอุดหนุนประมงในกลุ่มที่เป็น Overfished Stocks ต่อไปได้
• ห้ามสมาชิกให้การอุดหนุนในพื้นที่ทะเลหลวงซึ่งไม่มีหน่วยงานใดควบคุมดูแล รวมทั้งการให้ความระมัดระวังเป็นพิเศษสำหรับการอุดหนุนเรือประมงที่ไม่ได้ชักธงของรัฐที่ให้การอุดหนุน และการอุดหนุนในพื้นที่ที่ไม่ทราบสถานะของทรัพยากรสัตว์น้ำ
• นอกจากนี้ ความตกลงฯ มีการระบุบทบัญญัติอื่น ๆ อาทิ ให้มีการปฏิบัติที่เป็นพิเศษและแตกต่างสำหรับประเทศกำลังพัฒนาและประเทศพัฒนาน้อยที่สุด (LDCs) โดยยกเว้นจากการห้ามอุดหนุนที่นำไปสู่ IUU Fishing และการอุดหนุนที่เกี่ยวข้องกับ Overfished Stocks เป็นระยะเวลา 2 ปี ภายในเขตเศรษฐกิจจำเพาะ และกำหนดให้สมาชิกต้องแจ้งข้อมูล ได้แก่ ประเภทของกิจกรรมทางการประมงที่ได้รับการอุดหนุน รวมทั้งข้อมูลอื่น ๆ เพิ่มเติม หากสามารถกระทำได้ เช่น มาตรการในการอนุรักษ์และบริหารจัดการสำหรับทรัพยากรสัตว์น้ำที่เกี่ยวข้อง และชื่อและหมายเลขของเรือประมงที่ได้รับประโยชน์จากการอุดหนุน
• ความตกลงฯ จะต้องสิ้นสุดโดยทันที หากสมาชิก WTO ไม่สามารถรับรอง (adopt) กฎระเบียบที่มีความครอบคลุมมากกว่าเดิม[1]ภายในสี่ปีหลังจากที่ความตกลงฯ ฉบับนี้มีผลบังคับใช้ เว้นแต่คณะมนตรีใหญ่ (General Council) มีมติเป็นอย่างอื่น

การดำเนินการต่อไป

• การดำเนินการต่อไปของไทย: ไทยอยู่ระหว่างดำเนินการในส่วนที่เกี่ยวข้องเพื่อเตรียมให้สัตยาบันพิธีสารแก้ไขความตกลงมาร์ราเกชจัดตั้งองค์การการค้าโลก เพื่อผนวกความตกลงว่าด้วยการอุดหนุนประมงเข้าเป็นส่วนหนึ่งของความตกลงเพื่อจัดตั้งองค์การการค้าโลก
• การดำเนินการต่อไปของสมาชิก WTO: สมาชิก WTO มีกำหนดที่จะต้องเจรจาต่อเพื่อจัดทำความตกลงฯ ที่มีความครอบคลุมมากขึ้น เสนอต่อที่ประชุมรัฐมนตรีองค์การการค้าโลกสมัยสามัญครั้งที่ 13 ซึ่งในชั้นนี้มีกำหนดที่จะจัดขึ้นในช่วงปลายปี 2566

-----------------------------------------

ส่วน RoOs

สำนักการค้าสินค้า

กรกฎาคม 2565

[1] ความตกลงฯ ที่สมาชิก WTO สรุปผลได้ในการประชุมรัฐมนตรีองค์การการค้าโลกสมัยสามัญครั้งที่ 12 มีการตัดบทบัญญัติบางประเด็นที่สมาชิก WTO ยังมีความเห็นแตกต่างกันออก อาทิ การจัดทำกฎระเบียบเพื่อห้ามการอุดหนุนที่นำไปสู่การทำประมงที่เกินศักยภาพและการทำประมงที่เกินขนาด (Overcapacity & Overfishing) และการปฏิบัติที่เป็นพิเศษและแตกต่างแก่ประเทศกำลังพัฒนาและประเทศพัฒนาน้อยที่สุด (Least Developed Countries: LDCs) ดังนั้น สมาชิก WTO จึงตกลงที่จะเจรจาต่อเพื่อจัดทำความตกลงว่าด้วยการอุดหนุนประมงที่มีความครอบคลุมมากขึ้น

เอกสารประกอบ

- Agreement on Fisheries Subsidies (Ministerial Decision of 17 June 2022)