ภูมิหลัง

1. ประเด็นเรื่องสินค้าสิ่งแวดล้อมเป็นหัวข้อหลักที่สำคัญของการหารือในกลุ่ม Market Access Group (MAG) ภายใต้เอเปค เพื่อสนับสนุนการเจรจาเรื่องนี้ใน WTO ภายใต้ NAMA   โดยใน para 31 (iii) ของปฏิญญาโดฮา ได้กำหนดให้มีการลด/ยกเลิกอุปสรรคด้านมาตรการภาษีและมิใช่ภาษีในสินค้าและบริการสิ่งแวดล้อม ทั้งนี้ แคนาดา สหรัฐ   ญี่ปุ่น และจีนไทเป ได้ร่วมกันจัดทำรายการสินค้าสิ่งแวดล้อมขึ้นเพื่อเสนอสมาชิกเอเปคแต่ไม่ได้รับการรับรองจากสมาชิก อย่างไรก็ดี เอเปคได้เสนอรายการสินค้าสิ่งแวดล้อมดังกล่าวต่อ WTO เพื่อใช้พิจารณาจัดทำ WTO list ต่อไป เมื่อปีพ.ศ. 2540 (ค.ศ. 1997)  

2. ในการประชุม MAG เมื่อปี 2548 นิวซีแลนด์ได้จัดทำข้อเสนอเรื่องสินค้าสิ่งแวดล้อมขึ้นหารือในที่ประชุม โดยเห็นว่าอาจสามารถแบ่งสินค้าสิ่งแวดล้อมสำหรับการเจรจาเรื่องนี้ใน WTO ได้เป็น 2 กลุ่ม คือ

     (1)   กลุ่มสินค้าสิ่งแวดล้อมที่นิยามแบบแคบ (จำกัดเฉพาะกิจกรรมที่ปกป้องสิ่งแวดล้อม)

     (2)   กลุ่มสินค้าสิ่งแวดล้อมที่นิยามแบบกว้าง [นิยามขยายไปมากกว่าวัตถุประสงค์เพื่อสิ่งแวดล้อม (end-use criteria)]

     โดยนิวซีแลนด์ได้เสนอให้เอเปค:

• รับรอง APEC environmental goods list as the “reference point” สำหรับจัดทำรายการสินค้าสิ่งแวดล้อมของ WTO ซึ่งมีจำนวน 109 รายการ (เป็นสินค้าที่มีวัตถุประสงค์ในการจัดการ ป้องกัน บำบัดมลภาวะทางน้ำ อากาศ พื้นดิน พลังงาน และเสียง)[1] ที่เสนอ WTO เมื่อปี 2540
• แลกเปลี่ยนประสบการณ์ในเรื่องนี้ เพื่อช่วยให้สมาชิกสามารถจัดทำรายการสินค้าสิ่งแวดล้อมของตน

     ทั้งนี้ นิวซีแลนด์เสนอให้รายการสินค้าสิ่งแวดล้อมของ WTO ใดๆ ก็ตามควรเป็น “Living List” กล่าวคือ สามารถที่จะมีการปรับเปลี่ยนได้ตลอดเวลาตามการพัฒนาของเทคโนโลยี โดยมีสิงคโปร์ แคนาดา สหรัฐฯ ให้การสนับสนุน เกาหลีใต้ เห็นว่า การจัดทำรายการสินค้าสิ่งแวดล้อมใน WTO ยังมีปัญหา และข้อเสนอแรกของนิวซีแลนด์ก็ได้มีการนำไปใช้อ้างอิงสำหรับการจัดทำ WTO list อยู่ และเห็นว่าข้อเสนอที่สองของนิวซีแลนด์ค่อนข้างเหมาะสม

3. การหารือใน MAG ในปี 2549 เรื่องสินค้าสิ่งแวดล้อมได้ชะงักไป แต่เริ่มต้นอีกครั้งในปี 2550   โดยสหรัฐฯ แคนาดา และนิวซีแลนด์ได้เสนอให้มีการจัดทำรายการสินค้าสิ่งแวดล้อม (core set of environmental goods) เพื่อสนับสนุนการเจรจาเรื่องนี้ใน WTO โดยใช้เอกสารที่เอเปคเคยมีการหารือกันเมื่อปี 2540 เป็นพื้นฐาน รวมทั้งขอให้สมาชิกพิจารณาหลักเกณฑ์สินค้าสิ่งแวดล้อม ซึ่งเอเปคสามารถใช้ดำเนินการจัดทำรายการสินค้าสิ่งแวดล้อมได้

4. ในปี 2550 สศอ. ได้จัดประชุมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องและมีความห็นว่า รายการสินค้าจำนวน 109 รายการที่อยู่ใน list ปี 2540 นั้น ไม่มีรายการใดที่จัดอยู่ในสินค้าสิ่งแวดล้อมตามหลักเกณฑ์ที่ระดับนโยบายของกระทรวงอุตสาหกรรมได้ให้ความเห็นชอบไว้ คือ

     (1)   เป็นสินค้าที่มีวัตถุประสงค์เพื่อกำจัด/บำบัดของเสียที่ก่อให้เกิดมลภาวะและเพื่อป้องกันมลพิษ

     (2)  เป็นสินค้าสิ่งแวดล้อมที่เป็นที่ยอมรับโดยทั่วไป (global acceptance)

     (3)  หากเป็นสินค้าที่สามารถนำไปใช้งานได้หลายประเภท (multiple use) จะต้องเป็นสินค้าที่มีการนำเข้ามาใช้ด้านสิ่งแวดล้อมมากกว่าการใช้งานเพื่อประโยชน์อื่นๆ

     (4)  ไม่รวมสินค้าที่จัดอยู่ในหมวดสินค้าที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม (Energy Preferably Product : EPPs) การผลิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม (Product Processing Methods : PPMs) และเศษของเสียของการผลิต (Waste and Scrap Utilization)

     (5)  เป็นสินค้าที่สามารถกำหนดพิกัดศุลกากรได้ และระบบศุลกากรของไทยสามารถตรวจสอบลงไปในรายละเอียดในแต่ละพิกัดย่อยของแต่ละรายสินค้าได้ หรือสามารถตรวจสอบได้ว่านำไปในด้านสิ่งแวดล้อมจริง

     (6)  ไม่กระทบต่อภาคอุตสาหกรรมของไทย

5. ในปี 2551 สศอ. ได้จัดประชุมเพื่อพิจารณาจัดทำรายการสินค้าสิ่งแวดล้อมขึ้นอีกครั้ง เพื่อพิจารณารายการสินค้าจำนวน 12 รายการ ซึ่งได้จากการนำรายการสินค้าจำนวน 96 รายการที่หน่วยงานที่เกี่ยวข้องพิจารณาเห็นว่าเป็นสินค้าสิ่งแวดล้อม จากจำนวนสินค้า 481 รายการที่เสนอโดยสมาชิกในกรอบ APEC และ WTO มาเปรียบเทียบกับหลักเกณฑ์การคัดเลือกรายการสินค้าของคณะกรรมการกำกับดูแลงานด้านต่างประเทศของกระทรวงอุตสาหกรรม และมอบหมายให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องทั้งหมดพิจารณาอีกครั้งว่ามีสินค้าใดจาก 96 รายการที่ควรนำมาเพิ่มเติมอีกบ้าง ผลปรากฏว่า มีสินค้าจำนวน 4 รายการที่หน่วยงานต่างๆ เห็นควรจัดเป็นสินค้าสิ่งแวดล้อม ประกอบด้วย

     (1)  842121 Filter or purifying machinery and apparatus for filtering or purifying water โดยจะให้เฉพาะขนาดเครื่องมือระดับอุตสาหกรรมเท่านั้น

     (2)  842139 เฉพาะสินค้าพิกัด 842139.90 Catalytic Converter

     (3)  850231 Generating Set Wind-Powered

     (4)  960310 Brooms and brushes consisting of twigs or other vegetable

6. ความเห็นไทยปี 2551 - ไทยมีความเห็นตั้งรับในประเด็นเรื่องการจัดทำรายการสินค้าสิ่งแวดล้อม

     (1)  จากรายการสินค้าสิ่งแวดล้อมที่เสนอใน WTO 481 รายการ มีสินค้าเพียง 3-4 รายการเท่านั้นที่ไทยเห็นว่าควรเป็นสินค้าสิ่งแวดล้อม นอกจากนี้ สินค้าสิ่งแวดล้อมที่ไทยมีความสามารถในการส่งออกส่วนใหญ่เป็นชิ้นส่วนและอุปกรณ์เครื่องจักรมิได้เป็น finished products

     (2)  ไทยควรกำหนดวัตถุประสงค์และกำหนดหลักเกณฑ์ของสินค้าสิ่งแวดล้อมให้ชัดเจน เนื่องจากแต่ละสมาชิกมีความอ่อนไหวต่างกัน และต้องสอดคล้องกับความเห็นการเจรจาใน WTO ด้วย และไทยไม่ขัดข้องที่จะหารือในเรื่องดังกล่าวเพื่อให้ทราบความเห็นของสมาชิกเอเปคในแต่ละสินค้า โดยไทยเห็นว่าหลักเกณฑ์ควรมีดังนี้ เช่น

• สินค้าที่มีวัตถุประสงค์เพื่อสิ่งแวดล้อมเพียงอย่างเดียว (single use)
• สินค้าที่มีวัตถุประสงค์ไม่ใช่เพื่อสิ่งแวดล้อมเพียงอย่างเดียว (multiple use) ซึ่งต้องมีปริมาณการใช้เพื่อสิ่งแวดล้อมที่มากเพียงพอ

     (3)  หน่วยงานไทยยังไม่ได้ข้อสรุปว่า แนวทางการเจรจา (approach) สินค้าสิ่งแวดล้อมแบบใดที่จะเป็นประโยชน์ต่อไทยมากที่สุด ในชั้นนี้ไทยยังคงยืนยันความเห็นเดิมที่ต้องการให้ใช้ Project Approach ไปก่อน และพร้อมที่จะเปลี่ยนเป็น List Approach แต่ควรจะเป็น individual list ตามความพร้อมของแต่ละประเทศในการลดภาษีศุลกากรเพื่อสนับสนุนเรื่องสิ่งแวดล้อม

     (4)  ไทยไม่ขัดข้องที่จะใช้รายการสินค้าสิ่งแวดล้อมของ APEC (และ OECD) เป็นฐานการเจรจา แต่ไม่ได้ยอมรับว่า สินค้าทั้งหมดใน APEC List (และ OECD List) เป็นสินค้าสิ่งแวดล้อม เนื่องจาก APEC List ยังไม่ได้รับการยอมรับจากสมาชิกทั้งหมด ส่วน OECD List มาจากข้อเสนอของประเทศพัฒนาแล้วเป็นส่วนใหญ่

     (5)  ไทยสามารถรับแนวคิด “Living List” ของนิวซีแลนด์ได้ แต่จะต้องพิจารณารายละเอียด เช่น วิธีการที่สมาชิกจะเพิ่มหรือถอนสินค้าออกจากรายการ เป็นต้น

7. โดยที่การจัดทำรายการสินค้าสิ่งแวดล้อมภายใต้เอเปคไม่สามารถบรรลุผลสำเร็จได้ ที่ประชุมรัฐมนตรีเอเปคปี 2551 จึงได้ให้ความเห็นชอบกรอบการทำงานสินค้าและบริการด้านสิ่งแวดล้อม [Environmental Goods and Services (EGS) Framework] โดยกรอบการทำงานเรื่องนี้อิงพื้นฐาน value-chain ของสินค้าและบริการด้านสิ่งแวดล้อม ประกอบด้วยแผนงาน 4 เรื่องคือ การวิจัยและพัฒนา[2] (R&D) อุปทาน[3] (supply) การค้า[4] (trade) และอุปสงค์[5] (demand)

8. ที่ประชุมรัฐมนตรีการค้าเอเปคปี 2552 ได้ให้ความเห็นชอบต่อแผนงาน EGS (EGS Work Program) ซึ่งมุ่งเน้นการเพิ่มการใช้ประโยชน์ของ (1) สินค้าที่ใช้เทคโนโลยีที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม (2) สินค้าประหยัดพลังงาน (3) สินค้าและบริการที่จะช่วยแก้ไขปัญาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (4) อากาศสะอาด (5) น้ำสะอาด (6) อื่นๆ (เช่น พลังงานหมุนเวียน การจัดการน้ำเสีย เครื่องมือที่ใช้ในการวิเคราะห์ประเมินผลและเฝ้าติดตามเรื่องสิ่งแวดล้อม) โดยสมาชิกได้ตกลงจะดำเนินการ ดังนี้

     (1)  แลกเปลี่ยนข้อมูล EGS (EGS Information Exchange) ผ่านทาง website สำหรับเป็นพื้นฐานการทำงานเรื่องนี้ของเอเปคต่อไปในอนาคต

     (2)  ระบุ “package” ของการติดตามการปฏิบัติงาน ประกอบด้วย

             (2.1) การกำหนดสินค้าและบริการด้านสิ่งแวดล้อม ซึ่งจะช่วยแก้ไขปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิภาคและการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจอย่างยั่งยืน

             (2.2) การกำหนดขั้นตอนที่จะอำนวยความสะดวกต่อการใช้เทคโนโลยีที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม

             (2.3) การกำหนดกิจกรรม capacity buildings เพื่อช่วยสมาชิกโดยเฉพาะสมาชิกกำลังพัฒนาให้สามารถพัฒนาอุตสาหกรรม EGS รวมถึงกำหนด area ของการถ่ายทอดเทคโนโลยีที่สมาชิกสนใจและจัดทำกรณีศึกษาเพื่อสร้างความเข้าใจเพิ่มขึ้นถึงความต้องการของสมาชิกกำลังพัฒนาใน area ดังกล่าว

     (3)  เสริมสร้างความเข้าใจและการเข้าสู่ตลาดสินค้าและบริการด้านสิ่งแวดล้อมเพื่อแก้ไขปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

     (4)  พิจารณาประเด็นปัญหามาตรการที่มิใช่ภาษีและเสริมสร้างการขับเคลื่อนของตลาดแก่สินค้าสิ่งแวดล้อมโดยการร่วมมืออย่างใกล้ชิดระหว่าง sub-fora ที่เกี่ยวข้อง เช่น การกำหนดเงื่อนไข local content พิจารณาปรับประสานมาตรฐานให้สอดคล้องกันมากขึ้น โดยเฉพาะในแง่การประหยัดพลังงาน อำนวยความสะดวกต่อการลงทุนในอุตสาหกรรม EGS

9. ที่ประชุมรัฐมนตรีเอเปคปี 2553 ณ ประเทศญี่ปุ่นรับทราบการดำเนินงานตามแผนงาน EGS ดังนี้

• โครงการด้าน EGS จำนวน 54 โครงการภายใต้คณะทำงานต่างๆ (เอกสาร APEC EGS Work Program – Mapping Matrix) เช่น Mining Task Force (MTF) และ Transportation Working Group (TPTWG) เรื่องเทคโนโลยีและการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก Finance Ministers Process (FMP) เรื่อง Green Finance เป็นต้น
• EGS Trade Policy - การแลกเปลี่ยนความรู้เกี่ยวกับการดำเนินงานด้าน EGS ของคณะทำงานต่างๆ เช่น Sub-Committee on Standards and Conformance (SCSC) ภายใต้ CTI และ Expert Group on Energy Efficiency and Conservation (EGEE&C) ภายใต้ Energy Working Group เพื่อปรับประสานความร่วมมือระหว่างกัน (เอกสาร EGS Trade Policy)
• ทิศทางการดำเนินงานเรื่อง EGS สำหรับช่วงปลายปี 2010 และตลอดปี 2011 ซึ่งประกอบด้วย 3 หัวข้อที่เป็น priority คือ มาตรการที่มิใช่ภาษี (NTMs/NTB) การถ่ายทอดเทคโนโลยี (Technology Transfer) และการค้าบริการ (Services)

สถานะปัจจุบันในเวทีเอเปค

10. ในปี 2554 เอเปคได้จัดให้มีการดำเนินงาน ดังนี้

• Seminar on Environmental Technologies
• Trade Policy on Environmental Goods Non-Tariff Measures

การดำเนินงานของกรมเจรจาฯ

11. ด้วยการเจรจาการเปิดเสรีสินค้าและบริการด้านสิ่งแวดล้อมได้มีพัฒนาการเป็นอย่างมากในเวทีต่างๆ ทั้ง WTO และเอเปค โดยมีการนำประเด็นปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและความสำคัญของการพัฒนาอย่างยั่งยืนมาเป็นประเด็นสนับสนุน (แม้ว่าการเปิดเสรีสินค้าและบริการสิ่งแวดล้อมจะเป็นเพียงส่วนหนึ่งในการแก้ปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ) ในปี 2553 - 2554 กรมเจรจาฯ ได้จัดการประชุมระดมสมองเพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูลและข้อคิดเห็นอย่างไม่เป็นทางการในเรื่องการเปิดเสรีสินค้าและบริการด้านสิ่งแวดล้อมแล้ว 3 ครั้ง และจะจัดประชุมอย่างต่อเนื่องต่อไป เพื่อวางแนวทางสำหรับพิจารณากำหนดท่าทีในการเข้าร่วมเจรจาในเรื่องนี้สำหรับทุกเวทีการค้าระหว่างประเทศ

------------------------------------------------

กรมเจรจาการค้าระหว่างประเทศ

สำนักยุทธศาสตร์การเจรจาการค้า

กรกฎาคม 2554

[1] OECD ได้จัดทำรายการสินค้าสิ่งแวดล้อม จำนวน 132 รายการ คล้ายคลึงกับของ APEC แต่จะมีรายการสินค้าเพิ่มเติมและรวมสารเคมีต่างๆ อย่างไรก็ตาม สมาชิก WTO บางประเทศไม่เห็นด้วยกับการนำรายการสินค้าที่จัดทำโดย APEC และ OECD มาเป็นฐานของการเจรจา

[2] หมายถึง การพัฒนา EGS ใหม่ๆและที่ดีขึ้นผ่านการวิจัย/พัฒนาและนวัตกรรม โดยสมาชิกสามารถแบ่งปันความคิดและ best practices เกี่ยวกับเรื่องดังกล่าว

[3]หมายถึง การหาแนวทางที่จะอำนวยความสะดวกต่อการลงทุนใน EGS และแลกเปลี่ยน best practices ในการพัฒนาอุตสาหกรรม EGS

[4] เป็นการเปิดเสรีและอำนวยความสะดวกต่อการค้า EGS ผ่านการดำเนินงานของกลุ่ม MAG โดยการจัดทำโครงการเพื่ออำนวยความสะดวกต่อ EGS ส่วนในแง่การเปิดเสรี MAG/GOS (Group on Services) จะพิจารณาแนวทางเพื่อสนับสนุนการเจรจาเรื่องนี้ใน WTO

[5] เป็นการแลกเปลี่ยน best practices ในการศึกษา EGS และนโยบายในการบริโภค EGS เช่น การแสดงผลกระทบของ EGS ต่อสิ่งแวดล้อม